Posts Tagged hórreo

Cabazos ou cabaceiras

Xosé María Lema Suárez e Carlos Fernández Concheiro presentan hoxe en Vimianzo o seu estudo sobre o hórreo atlántico

MARÉ . SANTIAGO

O Seminario de Estudos Comarcais presentará hoxe no Salón Caribe de Vimianzo o libro O hórreo atlántico ou fisterrán. Cabazos e cabaceiras da Costa da Morte e Barbanza (Galicia), con texto e fotos de Xosé María Lema Suárez e debuxos de Carlos Fernández Concheiro.

No territorio máis occidental de Galicia desenvolveuse unha tipoloxía común do hórreo, caracterizado, en palabras de Lema Suárez, por unha cámara rectangular construída toda en pedra coas físgoas de ventilacións (aires ou ventos) dispostas en sentido horizontal e sostida por columnas (pés) cubertas con cadansúa capa ou tornarratos. Os nomes máis espallados son os de cabazo e cabaceira -maiormente con seseo-, de aí a segunda parte do título.

As súas formas arquitectónicas definitorias, subliña o autor do volume, xa estaban desenvolvidas no séc. XVIII. O hórreo atlántico ou fisterrán espállase non só pola Costa da Morte, senón tamén pola península de Barbanza (arredor duns 3.000 km2): comarcas de Bergantiños, Terra de Soneira, Xallas, Muros, Noia etc.

Trátase dunha guía ou libro de divulgación que empeza cunhas breves notas sobre os hórreos galegos, nas que se salienta a súa condición de construción adxectiva rural con verdadeira vontade artística. Adeamis de analizar as partes do hórreo, establécese tamén, coa axuda gráfica de mapas a área de expansión dos hórreo pétreo atlántico, de Malpica á ría de Arousa, cunha aproximación á súa fronteira coa hórreos mixtos (madeira-pedra). Tamén se establece a fronteira entre os hórreos sustentados por pés e capas e os que van sobre celeiro ou muretes. A xuízo de Lema Suárez, son particularmente interesantes as zonas de transición, con curiosos exemplares híbridos.

Na tipoloxía común do hórreo atlántico cómpre distinguir entre hórreos vellos e novos. Os hórreos vellos son os exemplares máis rústicos, e pódese dicir que son semellantes en todo o territorio: cámaras construídas con cachotes irregulares de pedra e pés e capas ó natural, sen labrar. Dedícaselles unha páxina enteira a eles, con fotos de exemplares moi arcaicos (A Bouza-Berdoias; Beba-Mazaricos etc.).

Nos hórreos novos é onde se acada a tipoloxía común, de trazas xa máis xeométricas, pero iso non quere dicir que sexa igual en todas partes, de aí que distingamos variantes e subvariantes comarcais segundo, sobre todo, as formas dos seus soportes. Perfilamos unhas sete ou oito variantes, e, algunha delas (as do Arco Fisterrán en concreto), con catro subvariantes).

Neste territorio máis occidental imos atopar non só os exemplares máis longos de Galicia, senón tamén os máis monumentais e artísticos. Dos 14 exemplares máis longos de Galicia, 9 pertencen a esta zona, ocupando os parroquiais do Araño (Rianxo), Lira e Santa Comba de Carnota os primeiros lugares.

Entre os horreos monumentais da área, este último de Carnota é o que ocupa o primeiro lugar (“a catedral dos hórreos galegos”), pero tamén outros non quedan moi atrás: os reitorais de Lira (Carnota) e Ozón (Muxía), o de Viturro (Rianxo), e tamén os de Xuño (Porto do Son), Castiñeira (Cambeda-Vimianzo) etc. Os cabazos da aldea de Campos (Touriñán) os máis occidentais de Galicia, e, sen dúbida, tamén de Europa.

A CERNA

A guía de Lema Suárez e Fernández Concheiro, de 64 páxinas, conta con abundante material gráfico (125 fotos, uns 15 mapas e debuxos). Remata cun mapa xeral onde se localizan algúns dos hórreos ou conxuntos de hórreos que merecen unha visita. A publicación desta obra foi posible grazas ó Proxecto Singular “Percorrendo Vieiros da Costa da Morte”, aprobado pola Deputación da Coruña.

Deixar un comentario

GONTADE, por Noelia Iglesias (3ºB)

Deixar un comentario

COLECCIONISTAS DE HÓRREOS

Coleccionistas de hórreos Unha funcionaria de Correos publica en Internet a maior guía de celeiros http://www.elpais.com/articulo/Galicia/Coleccionistas/horreos/elpepiautgal/20090312elpgal_18/Tes/

SILVIA R. PONTEVEDRA – Santiago – 12/03/2009horreo_alto_galicia1

O hórreo máis alto de Galicia levanta do chan oito metros e medio, está no lugar de Cores (Ponteceso) e parece unha casa de tres plantas con portas e xanelas. Non ten pés. No seu lugar, hai unha planta baixa e pechada onde dormen as galiñas. Encima, no primeiro piso, os propietarios gardan patacas, castañas e trastes que xa non queren na casa. Cara atrás, crece unha azotea e, cara arriba, unha segunda planta aireada onde se almacena o gran. Aínda que non se aprecia na foto, este exemplar único de hórreo tamén ten un pombal. E todo o edificio está construído en pedra, até a canalización para a choiva.

Beatriz da Torre, funcionaria de Correos, sae ás tres de traballar e polas tardes, sempre que non chove, colle o coche e marcha de Santiago “á caza do hórreo”. Acompáñaa Fernando Rodríguez, ourensán, prexubilado de banca en Compostela e afeccionado á fotografía. Cada día aventúranse por unha ruta diferente e sempre atopan cousas novas. En 15 anos, pero de forma máis constante nos últimos cinco, lograron catalogar dous mil hórreos en toda a comunidade e sospeitan que van ter que seguir con estas excursións vespertinas para sempre. “Ata que me morra continuarei contando hórreos e non me dará tempo a acabar”, asegura esta funcionaria nacida en Marín, que viaxa sempre cunha cinta métrica, non vaia ser que algunha vez descubra un exemplar máis alto que o de Cores, máis longo que o de Araño (Rianxo), máis estreito que o de Portomarín ou con máis capacidade de almacenamento que o dos monxes mercedarios de Poio.

Este último celeiro ten un volume interior de 123,25 metros cúbicos e sostense sobre 51 pés. Neste caso, e na maioría dos hórreos grandes, cúmprese esa lei da física que nunca se chegou a escribir que di que a maior tamaño, máis posibilidade de que o dono do hórreo sexa un eclesiástico. “Está claro que os máis grandes son os das reitorais. Os curas almacenaban moito”, conta cun sorriso a perseguidora de hórreos. “E entre estes, o máis impresionante, perfecto, majestuoso, segue sendo o de Carnota”. O equipo estreou hai unha semana unha web na que mostra o seu catálogo. é a páxina máis completa sobre o tema, e nela pódense ver celeiros redondos, cadrados, en forma de ele e até un octogonal, en Lamas de Moreira (A Fonsagrada) feito de madeira e con tornarratos de lousa.

Nos pazos, aínda que puidese parecer o contrario, os hórreos son moito máis pequenos que nas casas parroquiais e polo xeral menos exquisitos que os dalgunhas vivendas máis pobres. Iso si, xunto ao hórreo, nas casas con capela, patín e ciprés, hai ás veces unha hórrea facéndolle compañía. Distínguese do seu macho porque é unha construción sobre pés máis ancha e máis cadrada. Entre os hórreos de máis de cen anos, “non hai dous iguais”. Agora si se fan en serie, pero basta un paseo entre Noia e Fisterra para descubrir a cantidade e a variedade. En cada zona hai un estilo, e dentro deste “hai tantos subestilos como donos, porque a xente é caprichosa”. Entre os adornos ou turulecos, “atópanse as cousas máis raras que un poida imaxinar”.

Beatriz da Torre e Fernando Rodríguez fotografaron raposos, cabezas humanas, campanarios de igrexa e até un avión despegando, labrado en pedra, que un propietario encargou hai xa moitos anos para substituír unha cruz que caeu. O hórreo máis antigo que atoparon estes catalogadores (a data está moi gastada, pero é de principios do século XVIII) está en Marín, e os máis traballados son os do “estilo Morrazo”, tan barrocos como o cruceiro de Hío. O máis adornado de todos é o de Salcedo (Pontevedra), que ten labrados con cunchas mesmo os pés. “Os hórreos son obras de enxeñaría”, defende a investigadora. “Os que gardan mel, ademais de tornarratos, teñen tornaformigas: un asuco na pedra sempre cheo de auga”. En Carballo, onde abundan os hórreos cadrados como na Mariña e na Fonsagrada, na planta baixa adoita haber un taller e, encima das sobrepenas, o adorno máis frecuente é un reloxo de sol. Todos estes reloxos son distintos, e na zona, até fai nada, a xente sabía lelos. O costume de miralos está a perderse, comentoulle un día unha veciña a De a Torre, “porque, con iso do cambio de hora, agora os reloxos de sol xa non funcionan como antes”.

Comments (1)

O CASAL (ESTACAS), por Mónica Campos (3ºA)

Comments (4)

COUSELO, por Lorena Tato e Marcos Torres

Comments (7)